" />

Categorieën

Inleiding

 
 
Persoonlijk vind ik tomaten één van de reden om een moestuin te starten. Waarom? De smaak, de diversiteit en de groeikracht van een tomaat.
Foto
De smaak
 

Als je een tomaat vanuit de supermarkt vergelijkt met een tomaat vanuit je moestuin, dan zijn er geen woorden voor. Niet bij alle groenten proef je een verschil, maar bij tomaten is het verschil groot. Eénmaal een tomaat uit je eigen moestuin gegeten, dan vraag je u af wat je eigenlijk daarvoor at. Ik zal het jullie zeggen…. Je at tomaten van een hybride ras. Dit is een ras gemaakt om zoveel mogelijk productie te geven zonder al te veel ziektes. Op zich niets mis mee, maar als consument heb je toch liever de nadruk op smaak. Deze tomaten worden dan groot gebracht op gefilterd water waarbij al het zout uit het water werd gehaald. Door al het zout uit het water te halen blijft de tomaat langer doorgroeien, zodat ze dikker en zwaarder zijn. Hierdoor krijgt de teler een grotere vergoeding. Helaas door het water te filteren ontneem je de tomaat van smaak en blijft er een waterige en smaakloze tomaat achter die dan nog eens groen werd geplukt.

De diversiteit
 
Hoeveel tomaten variëteiten denk je dat er zijn? Volgens de supermarkt zijn er ongeveer 6 variëteiten. Maar in feite zijn er meer dan duizenden Variëteiten. Eerlijk... ik heb ze niet allemaal geteld. Je hebt zaadvaste variëteiten (ook wel heirloom genoemd) en F1-hybride-variëteiten. F1-hybride variëteiten worden vooral gebruikt door professionele kwekers die vooral een goede productie willen met uniforme kenmerken en met een goede ziekteresistentie. Als je aan zaadwinning doet bij een hybride variëteit dan is de uitkomst onzeker. Je zal enkel per toeval dezelfde tomaten krijgen. Bij zaadvaste variëteiten zal je bijna altijd dezelfde tomatenplant krijgen. Sommige zaadvaste variëteiten bestaan al meer dan een eeuw. Er bestaan tomaten in alle soorten vormen, maten, kleuren, smaken,…

De groeikracht
 
Ik vind het steeds fascinerend als ik een zaadje kan omtoveren tot een plantje. Bij tomaten  word je dan nog eens verrast door de snelheid. Je kan ze bijna letterlijk zien groeien. In Zuid-Amerika, waarvan ze oorspronkelijk komen, groeien ze als onkruid. Maar ook bij ons moet je ze goed in toom houden. Meer hierover bij teeltzorgen. Wist je trouwens dat plantkundig gezien de tomaat geen groente is? De tomaten zijn eigenlijk bessen en ze worden gerangschikt onder fruit. Als consument klinkt dit natuurlijk een beetje gek. Vroeger werden tomatenplanten enkel gebruikt als sierplant, aangezien ze aanzien werden als giftig. Op zich niet zo zot, want eigenlijk bevat de hele plant de giftige stof solanine. Gelukkig niet in de rijpe vruchten, die zijn wel rijk aan vitamine C en Kalium. Deze bevatten ook de stof lycopeen. Lycopeen wordt gezien als stof dat een gunstige rol kan spelen ter bescherming tegen kanker.
Foto

Tomaten planten


 
Groeiwijze

Je heb bij tomatenplanten 2 soorten groeiwijzen. Je hebt rassen die blijven doorgroeien en je hebt de rassen die zelftoppend zijn. De rassen die blijven doorgroeien noemen we stamtomaten en de rassen die zelftoppend zijn noemen we struiktomaten. Bij stamtomaten moet je de 'dieven' verwijderen en moet je 'toppen' om jouw opbrengst te verhogen. Deze termen worden uitgelegd bij gewasonderhoud. Bij struiktomaten heb je minder gewasonderhoud.

Moeten tomaten in een serre?

Neen! Maar in een serre zal je sneller kunnen oogsten en kan je ook langer oogsten tot zelfs in de maand oktober. Ook zal je in een serre minder last hebben van de tomaten/aardappelziekte (Phytophthora). Hierdoor zal je een grotere opbrengst hebben in een serre. In de serre kan je wel bij een warme en zonnige dag last hebben van een te hoge luchtvochtigheid. Dit leidt dan tot een slechte bevruchting. Je kan dit voorkomen door goed te luchten, ruiten te kalken en/of schaduwdoek te plaatsen.

Tomaten kan je ook buiten kweken, maar je zal dan een lagere opbrengst hebben. Met de volgende tips kan je de opbrengst verhogen: Geef de tomatenplanten het zonnigste plekje in de tuin. Kies voor variëteiten met een vroege oogst (+- 75 dagen). Indien mogelijk probeer je ze te beschermen tegen windstoten (door ze goed vast te binden en/of door de wind te breken met bvb een haag). Maar een beetje wind is dan wel goed voor de tomatenplanten want tomatenplanten hebben niet graag vocht op hun bladeren (verhoogd het risico op de tomatenziekte). Een afdakje boven hun hoofd of ze beschermen met folie zal dus het risico op de tomatenziekte verminderen.

 
Bodem en bemesting


Tomatenplanten kan je op alle verschillende grondsoorten zetten. Er moet echter een goede waterafvoer zijn. Dit kan je realiseren door ieder jaar wat compost er door te harken in de winter of je kan ook stalmest met stro eronder spitten. Je moet tomaten sowieso meststoffen geven. Hierbij is de verhouding tussen stikstof en kalium belangrijk. Als je te veel stikstof geeft dan krijg je een weelderige bladgroei maar een zwakkere plant. De goede verhouding NPK (staat op alle meststoffen) is 12-8-18. Je verkleint het deel stikstof als je compost en/of stalmest hebt gebruikt. Je hebt ook speciale meststoffen voor tomaten. Soms moet je nogmaals bijmesten afhankelijk van de reeds gebruikte meststof.
 
Plantafstand

Je zet de tomatenplanten in rijen van 75 cm. In de rij hou je 35 cm aan. Opgelet dit zijn de strikte minimum afstanden. Hierbij moet je zeer goed dieven, zodat het geen oerwoud wordt.


Gewasonderhoud


Afharden

Heb je net tomatenplanten gekocht of wil je jouw eigen gezaaide tomatenplanten verhuizen van de vensterbank naar buiten of in de serre, dan moet je de planten eerst 'afharden'. De planten zijn een omgeving gewoon met een constante temperatuur, geen weersinvloeden, geen insecten,... Als je ze niet afhard kan dit een schok opleveren voor de plant met groeistilstand of sterfte tot gevolg. Tomatenplanten afharden doe je door ze geleidelijk naar buiten te brengen. Eerst een paar uur en dit dan geleidelijk aan optrekken. Bij een felle zonnige dag niet de hele tijd in de zon laten staan, maar eerder de halfschaduw. Na een paar dagen tot een week zijn de tomatenplanten gereed om uitgeplant te worden.
 
We gaan ze naar buiten brengen als de nachttemperatuur gemiddeld genomen 10 graden is buiten of in de serre. Een lagere temperatuur zal leiden tot groeistilstand. En nachtvorst kan leiden tot sterfte. Daarom gaan de tomatenplanten pas naar buiten na de ijsheiligen (midden mei). In een serre kan je soms al starten midden april. In een licht verwarmde serre kan je starten eind maart.

 

Aanbinden

Tomatenplanten zijn snelle groeiers en de stamtomaten worden sowieso groter dan jezelf. Je moet ze dus af en toe eens aanbinden. Hiervoor plaats je een stok naast de hoofdstam van de tomaat en je bindt de tomatenplant dan vast met behulp van touw of klemmen. Geef het klemmetje of het touw wat speling, want de stam gaat nog dikker worden. In een serre kan je ook een touw vastknopen aan het dak en deze laat hangen. Rond het touw kan je dan de tomatenplant laten slingeren. Buiten kan je ook tomatenspiralen gebruiken.
Foto
Dieven


Stamtomaten zal je moeten 'dieven' als je de productie wenst te verhogen. Wat zijn dieven eigenlijk? Dieven groeien tussen de hoofdstam en een zijtak. De dief is dus de tak die in de oksel (midden) groeit tussen de hoofdstam en de zijtak. Door deze dieven te verwijderen zal de tomatenplant meer energie hebben voor het maken van de vruchten. 
Wil je jouw tomatenplanten vermeerderen? Verwijder de dief dan als hij 10 à 15 cm is en zet de dief onmiddellijk in water en plant hem in een potje nadat je alle dieven verwijderd hebt. Geef hem de eerste maal overvloedig water en zet de dief enkele dagen binnen bij een constante temperatuur. Hopla, nu heb je een perfecte kopie gemaakt van jouw tomatenplant! Hieronder zie je enkele kleine dieven die ik moet verwijderen.

 
Foto
Tikken


De tomatenplant is een zelfbestuiver. Dit wil zeggen dat het stuifmeel (mannelijk) van een tomatenbloem dat valt op de stamper (vrouwelijk) van diezelfde tomatenbloem, zal leiden tot bevruchting. Deze bloem zal dan na de bevruchting een tomaat worden. Buiten zal door de wind dit proces automatisch gebeuren. In een serre is er echter slechts een beperkte luchtverplaatsing. Door te tikken aan de bloementros of aan de stok die de tomaat ondersteunt, zal je de bevruchting vooruit helpen. Probeer steeds even te tikken als je in de serre bent. Weet ook dat de bevruchting pas zal plaatsvinden als de temperatuur boven de 18 graden is. Ook een te hoge luchtvochtigheid is nefast voor de bevruchting. Zet op een warme dag alle ruiten en deuren open van je serre om zo de luchtvochtigheid te doen dalen. Zoniet zal het stuifmeel gaan klonteren.
Foto

Uit dikke gedeelte van de bloem komt het stuifmeel. Het buitenste (rechtse) gedeelte van de bloem is de stamper.
Toppen


De stamtomaten noemen ze in het engels terecht 'indeterminate'. Dit wil zeggen dat stamtomaten blijven doorgroeien als je ze niet topt. Midden augustus moet je de stamtomaten toppen in de serre. De vruchten hebben 6 à 8 weken nodig om rijp te zijn. Het heeft geen zin om na midden augustus de plant nog trossen te laten maken. Je laat de stamtomaten beter hun energie gebruiken om de reeds aanwezige vruchten te laten rijpen. Voor de buitenteelt kan je best al toppen eind juli. In de serre zal je na 6 à 8 trossen toppen en in de buitenteelt zal je na 4 à 5 trossen toppen.

Toppen doe je door de stam te verwijderen boven de 2 eerste bladeren na de laatste tros.
Blad verwijderen

Tomatenplanten kunnen echt groeien als onkruid. Het verwijderen van bladeren heeft als voordeel dat de plant beter opdroogt na regen (buitenteelt), maar ook dat er meer licht en lucht aan de plant en zijn vruchten kan.

Wanneer bladeren verwijderen?

Je mag steeds bladeren verwijderen die geel, beschadigd of op de grond hangen. Je mag ook gedeeltelijk een blad verwijderen.

Tijdens de bloei van de 2de tros mag je 3à4 bladeren verwijderen onder de eerste tros. Dit doe je best geleidelijk. Nadien mag je steeds bladeren (gedeeltelijk) verwijderen die bloemen en vruchten bedekken. Op het einde van het seizoen (nadat je getopt hebt) mag je steeds meer bladeren verwijderen. Verwijder nooit alle bladeren! De plant heeft altijd bladeren nodig. Zoniet zal de plant de tomaten volproppen met water en nitrieten. Laat steeds 3 bladeren hangen per tros.

Oogsten en bewaren

Foto

 
En nu komen we aan het leukste deel van tomaten kweken: het oogsten van de tomaten. Een tomaat pluk je het beste boven het kroontje door het steeltje af te breken tussen duim en wijsvinger. Als je de kroon mee verwijdert, dan kan de tomaat lichtjes beschadigd zijn. Dit is dan nadelig voor de bewaartijd.

Je plukt tomaten als ze mooi op kleur zijn en wanneer ze zachter aanvoelen. Laat ze ook niet te lang hangen, want dan gaan ze barsten. Gebarsten tomaten verliezen hun smaak, maar je kan ze nog gebruiken in soepen en sausen. Eet zeker geen onrijpe (groene) tomaten!

Een zelfgekweekte tomaat kan je minder lang bewaren dan een supermarkt tomaat. De supermarkt tomaat wordt groen geplukt. Je kan de tomaat het best niet in een koelkast bewaren. Ze worden het best bewaard zoals aardappelen koel en donker (kelder). Maar gewoon in een mand op kamertemperatuur gaat ook.

In oktober moet je het weerbericht opvolgen. Van zodra er kans op nachtvorst is, kan je best alle tomaten oogsten. De onrijpe tomaten kan je dan op kamertemperatuur laten narijpen in een papieren zak. Als je er bananen, appels of peren bij de tomaten legt, zal het rijpen van de tomaten sneller gaan door de stof ethyleen dat deze fruitsoorten afgeven. Het narijpen van tomaten zal een minder smakelijke tomaat geven dan een echte rijpe tomaat maar deze tomaten zullen sowieso een nog betere smaak hebben dan de supermarkt tomaat.

Eenmaal augustus en september kan je onmogelijk alle rijpe tomaten direct opeten. Wat zijn de mogelijkheden? Je kan ze in stukken snijden en ze bewaren in de vriezer om er later soepen en sauzen van te maken. Je kan ook chutney's en passata's maken die je dan langere tijd kan bewaren.

Zaadteelt

Van welke tomaat moet je zaad oogsten? Je neemt steeds zaad van een rijpe tomaat en het liefst van een zaadvaste variëteit. Als je het zaad oogst van een hybride (F1) variëteit, dan is het een verrassing wat je zal krijgen uit dit soort zaad. Neem zaad van een tomaat die alle eigenschappen bevat die je interessant vind van een gezonde plant.

Je snijdt de tomaat in stukken. Je neemt hieruit het zaad en je plaats dit in een bakje. Het vruchtvlees van de tomaat kan je nog gebruiken in de keuken. Het bakje met zaad plaats je met een beetje water voor een zonnig raam. Je laat dit bakje ongeveer 5 dagen staan. Je zal zien dat dit goedje gaat gisten (en een beetje stinken). Het gisten zorgt er voor dat de kiemremmende stoffen afgebroken worden.

Gooi nu alles in een grotere kom, bak of maatbeker met water. Schep steeds alles wat komt boven drijven er af. De zaden die komen boven drijven, zijn niet-kiemkrachtige zaden. Herhaal dit een aantal keren. Als alles goed is gegaan, dan heb je nu zandkleurige en blinkende zaden met een lichte dons.

Vergeet nooit consequent de zaden te labelen. Anders gaat het sowieso eens fout. Ik spreek uit ervaring.

Van zaad tot plant

Zaden laten kiemen

De beste periode om zaden te laten kiemen is tussen half februari en half april. Het voordeel van vroeg te zaaien is dat je grote planten zal hebben wanneer ze in de serre of buiten mogen. Het nadeel is dat je meer rekening moet houden met hun lichtbehoefte in de donkere wintermaanden. Geef tomatenplantjes steeds het zonnigste plekje in huis. Als je in februari zaait of vroeger dan zal je moeten werken met kunstmatig licht, aangezien er in die periode te weinig licht is. De beste periode om te zaaien zonder kunstmatig licht is maart.
Foto
Je zaait de tomaten in zaai –en stekgrond of in potgrond waarbij je zand, vermiculiet en/of perliet aan toevoegt (3/4 potgrond, 1/4 zand, vermiculiet en/of perliet) ongeveer een halve centimeter diep. Het zaadje afdekken met zand, vermiculiet en/of perliet. Het makkelijkst om mee te werken is een zaaitray (zie foto). Hierdoor kan je makkelijk de verschillende rassen labelen en zijn de tomaten makkelijker te verspenen. Je kan ze ook zaaien in een bak, maar dan moet je ze heel voorzichtig verspenen (de worteltjes zullen aan elkaar groeien). Als je (nog) niet wil investeren in materiaal, dan kan je ze ook zaaien in yoghurtpotjes, WC-rolletjes,… Je kan ze ook zaaien volgens de zipzakjes-methode (zie uitleg bij moestuinbijbel – algemeen). Hou de grond steeds vochtig, maar nooit te nat.
 
De kieming duurt van 1 week tot 3 weken bij kamertemperatuur. Hou er rekening mee dat tomaten vooral licht willen. Zet ze op de meest lichtste plek in huis anders gaan de tomaten ‘fileren’. Dit wil zeggen dat de plant lang en dun wordt. Dit is dan een zwakke plant. Om dit te voorkomen moet je zien dat de verhouding licht-warmte goed zit. Je zet je planten best op een dagtemperatuur van 15-23 graden. Hoe meer warmte er is, hoe meer licht ze nodig hebben. Gaan je planten fileren, zet ze dan ofwel lichter ofwel kouder (of een combinatie). Onder de 10 graden stopt de tomaat wel met groeien.
 
Vanaf dat de plant zijn eerste 2 echte blaadjes (de eerste 2 blaadjes zijn kiemblaadjes, daarna komen de eerste echte blaadjes) heeft gemaakt ga je de tomaat verspenen. Verspenen wil zeggen dat je de tomaat verplant van de zaaitray in een grotere pot. Dit moet je heel voorzichtig doen zonder wortels te beschadigen. De meeste tomatenkwekers zullen voor een P9-pot kiezen (9cm diameter). Je gebruikt nu gewone potgrond. In de zaai –en stekgrond zitten namelijk te weinig voedingsstoffen. In principe kan je de tomaten in deze p9-potten houden tot het uitplanten in de serre of de vollegrond.  
Foto
Meld je nu aan op onze nieuwsbrief! Wij versturen een maandelijkse nieuwsbrief.
Deze website gebruikt cookies. We slaan geen persoonlijke gegevens op.